Ebru: Kültürel Çeşitlilik Üzerine Yansımalar

Diğer Projeler

Ebru, Attila Durak’ın Türkiye’deki kültürel çeşitliliği belgeleyen ve ana hatlarını insan portreleri ve öykülerinin oluşturduğu bir fotoğraf projesi.

Bir fotoğraf kitabı, sergiler ve panellerden oluşan Ebru; Türkiye’nin kültürel zenginliğine ayna tutarak, “Ben kimim?” sorusuna verilen farklı yanıtları merak, içtenlik, saygı ve anlayış çerçevesinde keşfetmeye davet ederken, kültürel politika tartışmalarına yapıcı bir bakış açısı getirebilmeyi ve bizi birbirimize bağlayan asıl bağın insanlığımız olduğunu hatırlatabilmeyi hedefliyor.

Çalışmalarına 2000 yılında başlanıp 2007 yılında gün ışığına çıkan projenin 5 yıllık saha çalışması esnasında Türkiye’nin Marmara, Doğu Anadolu, Güneydoğu Anadolu, Karadeniz, İç Anadolu, Akdeniz ve Ege bölgelerinde yüzlerce kent, kasaba ve köyde çalışan Attila Durak 15.000 kare fotoğraf çekerek 44 etnik grubu belgeledi.

 
KİTAP
Yaklaşık 300 fotoğraf, düşünür John Berger’in önsözü ve aralarında Sezen Aksu, Ara Güler, Elif Şafak, İshak Alaton ve Murat Belge’nin de bulunduğu 24 yazar ve düşünürün metinlerinden oluşan ve Ayşe Gül Altınay’ın editörlüğünü yaptığı Ebru kitabı Türkçe ve İngilizce olarak  Metis Yayınları tarafından Türkiye’de,  Fransızca olarak da Actes Sud etiketiyle Fransa’da yayınlandı.
 
 
SERGİLER
Projenin ilk sergileri 3 Mayıs - 2 Haziran 2007 tarihleri arasında New York`taki MayFest kapsamında Soho Gallery`de ve hemen ardından 19 Haziran – 21 Temmuz 2007 tarihleri arasında İstanbul`daki Binbirdirek Sarnıcı`nda açıldı.

2007 sonunda başlanan Türkiye turnesi Diyarbakır`dan yola çıkarak; İstanbul, Kars, Antakya, Samsun, Mersin, Bursa, Van, İzmir ve Ankara`ya gitti.

Ebru’nun Türkiye turnesi sürerken projenin fotoğrafları iki ayrı başlık altında Memphis In May Festivali’nde sergilendi. Projenin 95 fotoğrafı Memphis Botanic Garden’da sergilenirken, Türkiye’nin müzikal renkliliğini yansıtan 21 fotoğraf ise Amerikan soul müziğinin en önemli mekanlarından STAX Museum’da sergilendi.

Ebru 26 Eylül - 4 Kasım 2008 tarihleri arasında Kültür Bakanlığı’nın davetlisi olarak Frankfurt Kitap Fuarı etkinlikleri çerçevesinde Haus Am Dom’da sergilendi. Gördüğü alaka ve medya sonuçlarıyla Frankfurt’taki tüm etkinlikler içinde öne çıkan sergi Türkiye’nin tanıtımına büyük katkıda bulunurken, Kültür Bakanı Ertuğrul Günay medya mensuplarının tavsiyesini istemeleri üzerine, ‘muhakkak gezilmeli’ diyerek Ebru sergisini önerdi.

Frankfurt sergisi devam ederken fotoğrafların bir kısmı Almanya’nın Leipzig kentinde düzenlenen ve Türkiye’nin konu edildiği bir edebiyat festivali kapsamında Haus Des Buches’de sergilendi.

Ebru Avrupa`daki mini turnesini İsviçre`de tamamladı. İsviçre’nin Basel başta olmak üzere çeşitli kentlerinde gerçekleşen ve bu sene programında Türkiye’yi ele alan Culturescapes Festivali kapsamında, ‘açık kilise’ olarak tabir edilen ve önemli kültür etkinliklerinin gerçekleştirildiği Elisabeth Kilisesi’nde açıldı.

Ebru’nun Avrupa turnesinin 2. bölümü Duisburger Akzente Festivali kapsamında Duisburg Almanya’da başladı. Kultur- und Stadthistorisches Museum`da 26 Nisan tarihinde açılan sergi 28 Haziran’da sona erdi. Sergi 1 Mayıs – 21 Haziran arasında Rinteln’deki Die Eulenburg Museum’da da sergilendi.

Ebru`nun Fransa`da Türkiye Mevsimi kapsamında ye alan sergilerinin ilki Arles`da çok prestijli bir fotoğraf festivali olan Rencontres Photographie d’Arles kapsamında açıldı ve yaklaşık 80.000 kişi tarafından ziyaret edildi.
 
‘Ebru’ Fransa turnesi kapsamında aşağıdaki tarih ve mekanlarda sergilendi:
 
 
18 – 26 Eylül 2009                      Die                               Festival Est Ouest
 
14 Eylül – 14 Ekim 2009           Bordeaux                   Hôtel du Conseil général de Gironde
 
15 Ocak – 21 Şubat 2010           Metz                            l’Arsenal
 
21 Ocak – 3 Mart 2010               Stains                         Médiathèque du Temps Libre
 
15 Mart – 12 Haziran 2010       Lyon                           Bibliothèque Médiathèque de Lyon
 
 
Sergi 17 Eylül – 2 Kasım tarihleri arasında Münih’teki Aspekte Galerie’de açıldı, 11 Ocak 2011’de de Avrupa Birliği merkezinin yer aldığı Brüksel’de Belçika Aktif Dernekler Federasyonu – Fedactio’nun sergi salonunda açıldı.

5 Mayıs 2011`de Erivan’ın en önemli sanat galerisi ACCEA - Armenian Center for Contemporary Experimental Art`da açılan Ermenistan sergisi 220 fotoğrafla şimdiye kadarki en büyük Ebru sergisi oldu.

Türkiye`de sergileri yaklaşık olarak 75.000 kişi izlerken, sergi Avrupa ve Amerika`da 250.000 kişiye ulaştı.
 
 
PANELLER
Ebru fikri yapılan paneller, konferanslar ve imza günleri aracılığıyla totalde yaklaşık 1800 kişilik bir dinleyici kitlesine ulaştı. 
 
Türkiye’nin kültürel çeşitliliğinin bireylerin hayatlarında oynadığı rolü kişisel deneyim ve yaşantılar üzerinden saptamayı amaçlayan ve İstanbul sergisiyle başlayıp Türkiye turnesi sergileriyle eş zamanlı olarak devam eden paneller serisinde, Ebru kitabının yazarları ve Ebru sergisinin ulaştığı illerdeki yerel aydınlar ‘hayatlarımızdaki ebru’ üzerine söz aldılar.
 
Bir zenginlik olarak gördüğümüz çeşitliliğin, üzerimizdeki oluşturucu, kurucu, zenginleştirici etkilerini hatırlamak, düşünmek, örneklemek istediğimiz bu panellerde “Türkiye’nin ebrusu sizin için ne ifade ediyor?” sorusu tartışmaya açıldı.
Bir yandan ‘Ben kimim?’ sorusunu sorar ve sordururken, Ebru projesi anlayışını da geniş kitlelere yaymayı hedefleyen paneller serisi kimi zaman çok dokunaklı anlara kimi zamansa ateşli tartışmalara sahne oldu.
 
Avrupa’daki panellerde ise Ebru projesinin Türkiye’nin
lülüğünden yola çıktığı ama bu yaklaşımın tüm dünya uluslarına uyarlanabileceği anlatıldı ve katılımcılardan kendi hikayelerini paylaşmaları istendi.

Özellikle Fransa’da yapılan paneller Fransız izleyicinin de Ebru üzerinden kendi çok kültürlülüğüne dair sorular sorduğunun ip uçlarını vererek bu projeyi Türkiye dışına taşımak konusundaki kararımızı destekledi.
 
İşte Ebru’nun sergi ve panel deneyimlerinden akılda kalan, umut verici an ve anılar:

Büyük bir çoğunluğu Kürt olan Diyarbakır paneli katılımcıları yaşadıkları sıkıntıların yanı sıra Ebru projesinden ne kadar etkilendiklerini ve her şeyden önemlisi birlikte varolabilmeye dair duydukları umudun tazelendiğini belirttiler.
 
Tüyap Kitap Fuarı’nda alınan tepkiler Ebru ekibinin moralini oldukça yükseltti ve projenin Türkiye’nin kültürel çeşitliliği ile insanların bu konulara bakışını pozitif olarak etkileme potansiyelini gösterdi. Ziyaretçi defterine bırakılan yüzlerce mesaj bunun en iyi göstergesiydi. İşte bunlardan iki tanesi:
 
“Ancak böyle projeler sayesinde birbirimize karşı önyargılarımızın üstesinden gelebiliriz, ne de olsa bu önyargılar yaşadığımız toprak ve üzerinde yaşayan insanla ilgili cehaletimizden kaynaklanıyor. Yaşadığımız ülkeyle ilgili bilgilendikçe birbirimizi daha çok sevecek ve farklılıklarımızın bizi korkutacak bir şey değil bir zenginlik olduğunu öğreneceğiz.” 
 
13 yaşında bir delikanlının kaleminden deftere yansımış bir diğer mesaj da şöyle:
 
 “Bu fotoğraflar beni tam manasıyla değiştirdi. Yan komşularımız doğulu. Onlarla hiç geçinemez, hatta onlardan hiç hazetmezdim ve benden aşağı olduklarından adeta emindim. Sergiyi gördükten sonra onları da ilk defa ‘kişiler’ olarak görebildim, ‘bizden birileri’ olarak ve serginin ertesi günü onlara çok farklı bir şekilde yaklaştım. Tabii ki bu dostça yaklaşımım onları şaşırtmıştı, bana ne olmuş olabileceğini merak ettiler. Dedim ki, “Neden şaşırıyorsunuz, sonuçta hepimiz insan değil miyiz?”
 
Kars ziyaretçi defterinde de şöyle bir mesaj yer alıyordu:
 
“Sergiyi gezerken ürperdim ve olağanüstü bir şeye şahitlik ettiğimi fark ettim. Dışarı çıktığımda kendimi manen zenginleşmiş hissediyordum. Bütün çaba ve uğraşlarınız için teşekkür ederim. Bu toprakları Ebru’nun ahengi tanımlıyor, ‘birbirine karışmaz’ inatçı mozaik değil.”
 
Paris panelinde soyu 200 yıl öncesine kadar Fransa’da yerleşik olmasına rağmen hala görüntüsü yüzünden Fransa’da ‘öteki’ muamelesi görmenin sıkıntısını yaşadığını ama bu projenin kendisine ‘çok kültürlülüğü` anlamak için çok yardımcı olduğunu söyleyen Japon asıllı bir Fransız izleyicinin anlattıkları bu davete verilen çarpıcı geri dönüşlerden biriydi.
 
Ebru projesi geri dönüşlerden aldığı cesaretle yolculuğuna devam ediyor.